( 23 ފެބްރުއަރީ 2026 ގައި ޝާއިޢުކުރި ބަޔާގުޅޭ )
ހަސަތޭކަ އެތައް އަހަރެއްވީ ރަސްކަމެއްގައި އެތައްއެތައް ކަންތައްތަކެއް ހިނގައިގޮސް ، ތާރީޚާ ގުޅިފައިވާނެއެވެ. ރަނގަޅު ކަންކަމާއި ނުބައިކަންކަންވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށެވެ. ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ތާރީޚުގައި ، ޢުޘްމާނީ ޢާއިލާގެ މެދުގައި ހަމަނުޖެހުން ހިނގައިފައި އޮތްކަމަށް ލިޔެވިފައި ނެތަސް ، އެއީވެސް ، ތާރީޚާއެކީ މާޒީވެގޮސްފައިވާ ޙަޤީޤަތުގެ އަޞްލެއްނޫނެވެ. ވެރިކަމުގެ ބާރު ހޯދުމަށްޓަކައި ޢާއިޅާގެ ތެރޭގައި ޤަތުލުޢާންމުވެސް ހިނގާފައި ވެއެވެ. ކުރިމަރާލައި ، އަޞްލުން އެއްފަރާތްވާކަށް ނޫނެވެ. ފޮތް ފެށުމުގެ ކުރިން ، އެފަދަ އެއް ޙާދިޘާއެއް ، ތާރީޚަށްޓަކައި ލިޔެލުމަކީ މުހިންމު ކަމެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ. ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމާމެދު ދުނިޔެ ދެކޭގޮތް ، ޙަޤީޤަތާ އެއްގޮތްވާނީ އެއިރުން ކަމަށް ފެންނާތީއެވެ.
ޢުޘްމާނީ ވެރިކަން ނުވަތަ ރަސްކަމުގައި ، 622 އަހަރުގެ ތެރޭގައި 36 ރަސްރަސްކަލުން ތަޚުތަށް އިސްކުރެވުނެވެ. 95 ހާސް އަކަ ކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަޙައްދެއް ، ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޮތެވެ. ޢުޘްމާނީ ވެރިކަން ފެށުނީ ތުރުކީ ވިލާތުގެ ތެރޭގައި އޮތް ކުޑަ ޤަބީލާއަކަށް ނިސްބަތްވާ ވެރިކަމަކުންނެވެ. އެއީ ، ހަނގުރާމަވެރި ފަހުލަވާނެއްކަމުގައިވާ އާރތުޣްރުލް ޤާޒީގެ ދަރިކަލުން ، އެދަރިކޮޅުގެ ޤަބީލާއާއި އެނޫންވެސް ބައެއް ޤަބީލާގެ ވެރިޔަކަށް ، ސުލައިމާން ބޭ އިސްކުރެވުނު ހިސާބުންނެވެ. ސުލައިމާން ބޭއަށް ސުލައިމާން ޕާޝާ އަދި ސުލައިމާން ޤާޒީގެ ނަމުންވެސް ނަންދެވިފައި ވެއެވެ. އޭނާއަކީ ، އާރތުޣްރުލްޤާޒީގެ ދޮށި ދަރިކަލުންނެވެ. ޢާންމު ނަމުންނަމަ އެއީ ސުލައިމާން ޤާޒީއެވެ. ސުލައިމާން ޤާޒީއަކީ ، އޭނާގެ ބައްޕާފުޅެކޭ އެއްގޮތަށް ، ހަނގުރާމަޔަށް އަހުލުވެރި ކުޅަދާނަ ފަހުލަވާނެކެވެ. އަވަށްޓެރި ސަހަރުތަކުގެ މީސްތަކުން ޖެހިލުންވާ ހަނގުރާމަވެރިޔެކެވެ. އޭނާގެ ކުޅަދާނަ ކަމާއި ޖެހިލުންކުޑަކަމުގެ ސަބަބުން ، ދުޝްމަނުންވެސް އޭނާއާ ކުރިމަތިލާން ބިރުގަނެއެވެ.
ރަސްކަމުގެ ފަރާތުން ، ސުލައިމާން ޕާޝާ ، އޭނާގެ ލަސްކަރާ މުޚާތަބު ކުރައްވާ ދެއްވި ޚިތާބުގައި ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ބިންގާ އެޅިގެން ދިޔައެވެ. ރަސްގެފާނުގެ ވާހަކަފުޅުގައި ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ.
" އަހަރެމެން ކުޅަ ހެޔޮޢަމަލާ ގުޅިގެން ﷲ ގެ ހެޔޮ ރަޙްމަތްފުޅުން ، ކާމިޔާބީއަކަށްފަހު ކާމިޔާބީއެއް ހޯދައި ފަތަޙަޔަކަށްފަހު ފަތަޙައެއް ހޯދަމުން ގެންދާއިރު ، އެއީ އިތުރު ޤައުމުތައް އަހަރެމެންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެނައުމަށް ދެވޭ ދަޢުވަތެކެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި އެ ކާމިޔާބީގެ އަސްލަކީ ، ﷲ ގެ ވާގިފުޅާއި އެކަލާނގެ ހެޔޮ ރަޙްމަތްފުޅު ފިޔަވައި އެހެން ކަމެއްނޫނެވެ. އެއީ ، ކައުސާހިބާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ، އެކަލޭގެފާނުގެ މާތް އަދި މަތިވެރި ސުންނަތުން ދެއްކެވި ޢަޖައިބެއްފަދަ ތެދު މަގެވެ. އެހެންނޫންނަމަ ، މި ހޯދުނު ކާމިޔާބީތަކަކީ ، އެހާ ކުޑަދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އެހާ ކުޑަ ލަސްކަރަކަށް ކުރެވޭވަރުގެ ކަމެއްނޫނެވެ. މިހާތަނަށް ހޯދުނު ކާމިޔާބަކީ ﷲ ގެ ވަޢުދު ފުޅާ އެއްގޮތަށް މުސްލިމުންނަށް ލިބުނު ނިޢުމަތެކެވެ. ޖިހާދުގެ މަގު އިޚްތިޔާރުކުރި ހީވާގި މުޖާހިދުންގެ ދެގޮތެއްނުވާ އީމާނާއި އިޢުތިޤާދާއި މަތިވެރި ޢަޒުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.
ފުރާނަޔަކީ ކޮންމެ އިންސާނަކަށްވެސް ދޫކޮށްލަންޖެހޭނެ އެއްޗެކެވެ. އަހުރެންގެ އަޖަލުހަމަވެ ، އަހުރެންގެ ކަނޑީގެ މުއްގަނޑުން އަތްދޫވެގެންދާ ހިނދު ، ދީނުގެ ޢަދުއްވުންނަށް ފުރަގަސްދީ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާން ދޫކޮށް ނުފިލާށެވެ ! ސަފުތައް ބަދަހިކޮށް ރުކުރުވާލައި ، ކުރިމަތިވާ ޙާލަތަށް ދިފާޢުގެ މުލައްދަނޑި ދިއްކުރާށެވެ ! ކެތްތެރިކަން އިސްކޮށް ، ﷲ ގެ ރަސްކަންފުޅުމަތިން ހަނދުމަކޮށް ، ހަމގުރާމައިގެ ޙާލަތުގައި ރަސޫލު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ، ޢާމަލުކުރެއްވި ގޮތްކޮޅު ހަނދުމަކޮށް ، ﷲ އަށް ވަކީލު ކުރާށެވެ. އެކަލާނގެ ޙަޟުރަތުން ވާގި އެދޭށެވެ. "
ސުލައިމާން ޕާޝާގެ މި ޙިކުމަތްތެރި ތަޤްރީރަށްފަހު މާގިނަ ދުވަސްތަކެއްނުވެ ، އަވަހާރަ ވެއްޖެއެވެ. އެ ރަސްގެފާނު އަވަހާރަވީ ރޫމޭނިޔާގައެވެ. ރަސްގެފާނު އަވަހާރަވުމަކީ ، ޢުޘްމާނީ ލަސްކަރަށް ވަރަށް ފުންހިތާމައެއްލިބި ، ނާއުއްމީދު ވެގެންދިޔަ ސަބަބެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް . ރަސްގެފާނުގެ ބަސްފުޅަކީ ، ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ޝިޢާރުކަމަށް ވެގެން ދިޔައެވެ.
ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގައި ، ތަފާތު އާދަކާދަތައް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. އެންމެ ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ އެއްކަމަކީ ، ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ރަސްކަލަކަށް ، ތުރުކީ ވިލާތުގެ ނުވަތަ މުސްލިމް އަންހެނަކާ ކައިވެނި ބައްލަވައި ނުގަނެވުނެވެ. އެހެންކަމުން ، ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ރަސްރަސްކަލުންގެ ރާނީން ނުވަތަ އަނބިއަނބި ކަނބަލުންނަކީ ، މުޅިން ބިދޭސީންނެވެ. ބޭނުންފުޅުނަމަ ، 4 އަނބިކަނބަލުން ޚިޔާރު ކުރެއްވިދާނެއެވެ. އޭގެ އިތުރަށް ދޮން އަދި ކަޅު އަންހެނުން ޖާރިޔާއިންގެ ގޮތުގައި ބޭނުންވަރަކަށް ބޭނުން ކުރެއްވިދާނެއެވެ. އެ ސަރަޙައްދަކީ ޔޫރަޕްގެ ނިމޭކޮޅުކަމަށްވާތީ ، ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ރާނީންނަށް ވަނީ ޔޫރަޕްގެ ދޮން އަންހެން ކުދިންނެވެ.
ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ރަސްކަލަކަށް ، ތުރުކީ ވިލާތުގެ ނުވަތަ މުސްލިމް އަންހެނަކާ ކައިވެނި ބައްލަވައި ނުގަނެވޭގޮތަށް ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގައި ދެމިއޮތް ޘަޤާފަތުގެ އަޞްލަކީ ، އަންހެނެއްގެ އަތްމައްޗަށް ވެރިކަން ފުރޮޅިގެން ނުދާނެގޮތަށް ރަސްކަމުގެ ނިޒާމު އޮތުމެވެ. ބިދޭސީ ރާނީންނަށް ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމަށް އިސްވުމުގެ ފުރުޞަތެއް ނުއޮވެއެވެ. ބިދޭސީ ރާނީންނަށް އެންމެ ބޮޑުވަރަކަށް ވެވޭނީ ، ރަސްގެފާނުގެ އެންމެ މަޤްބޫލު އަނބިކަނބަލަށް ނުވަތަ އަޅުޖާރިޔާއަށް ވުމުގެ ފަޚުރާއި ޝަރަފް ލިބުމެވެ. ދެން ، އެންމެ ބޮޑުވަރަކަށް ވާނީ ، ރަސްކަލެއްގެ މަންމައަކަށެވެ.
ރަސްގެފާނުގެ އަނބިއަނބި ކަނބަލުންނާއި ، އެކަނބަލުންގެ ޢާއިލާގެ މީހުންނާއެކީ ތިއްބަވާނީ އެއް ގަނޑުވަރެއްގައެވެ. ޖާރިޔާއިންވެސް ތިބޭނީ އެ ގަނޑުވަރުގައެވެ. ރަސްގެފާނު ބޭނުންފުޅުވާ ރަނީއަކު ، ނުވަތަ އަޅު ޖާރިޔާއަކު ، ރަސްގެފާނަށް ޚާއްޞަ ކުރެވިފައި ހުންނަ ތަނަކަށް ގެނެވެނީއެވެ. ރަސްގެފާނު ދިރިއުޅުއްވާނީ ، އެ ހުރިހާ އަންހެނުންނާއެކީގައެއް ނޫނެވެ. އެހެން އުޅުއްވަނިކޮށް ، އެންމެ ފުރަތަމަ ބަލިވެ އިނދެ ފިރިހެން ބޭފުޅަކު ލިބިވަޑައިގަންނަވާ ރާނީއަކީ ނުވަތަ އަޅު ޖާރިޔާއަކީ ގަނޑުވަރުގެ އެންމެންގެ މައްޗަށް ބަސްކިޔާ ބާރުގަދަ އަންހެނާއަށް ވެއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ލިބިވަޑައިގަންނަވާ ފިރިހެން ބޭފުޅަކީ ވަލީ ޢަހުދެވެ.
ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ކުރީކޮޅު ، އެންމެ ބާރުގަދަ ރާނީއަކަށްވެ ވަޑައިގަތީ ، ނަޞާރާ ދީނުގެ އަންހެނެއްކަމުގައިވާ ޚުއްރަމް ސުލްޠާނެވެ. އެއީ ، ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ދެވަނަ ރަސްކަލުން ސުލައިމާންގެ އަޅު ޖާރިޔާއަކަށް ، ޕޮލޭންޑުން ( މިހާރުގެ ޔުކްރޭނުން ) ގެނެވުނު ރީތި އަޅު އަންހެނެކެވެ. ޚުއްރަމްގެ ރީތިކަމާހުރެ ރަސްގެފާނު ސުލައިމާނު ހިތްޕުޅާވީ ވަރުން ، އެތައް ސަތޭކަ ޖާރިޔާއެއްގެ އިތުރަށް ، އެހެން އަނބިއަނބި ކަނބަލުން ތިއްބެވިނަމަވެސް ، ޚުއްރަމް ނޫން އެހެން އަންހެނަކު ރަސްގެފާނު ބޭނުމެއް ނުކުރައްވައެވެ. ޚުއްރަމްއަކީ ، ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ދިގު ތާރީޚަށް ބަލާއިރުވެސް ، އެވެރިކަމުގެ އެންމެ ބާރުގަދަ އެއް ރާނީއެވެ. ޚުއްރަމްގެ ބާރު ހިނގަނީ ހަމައެކަނި ގަނޑުވަރުގެ އެކިކަންކަމުގެ މައްޗަކަށް ނޫނެވެ. ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށާއި ހަނގުރާމައިގެ ރޭވުންތަކުގެ މައްޗަށްވެސް ޚުއްރަމްގެ ބަސް ވިކިގެން ދިޔައެވެ.
ޚުއްރަމްއަކީ ، ޢުޘްމާނީ ވެރިކަމުގެ ބައެއް އާދަކާދަތައް އެމީހަކާހުރެ ރޫޅައިލަން ޖެހުނު ރާނީއެވެ. ސުލައިމާން ރަސްގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލަކަށް އެތައް ދުވަހަކު ގެންގުޅުއްވުމަށްފަހު ، ޚުއްރަމް މިނިވަން ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ރަސްމީގޮތުންނާއި ޤާނޫނީގޮތުން ޚުއްރަމްއަކީ ސުލައިމާން ރަސްގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލަކަށް ވެވަޑައިގަތެވެ. ޚުއްރަމްގެ ނަމުން އެކަމަނާއަށް ނަން ދެވުނީ ސުލައިމާން ރަސްގެފާނު ، އެކަމަނާއާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތުމުގެ ފަހުންނެވެ. އޭރު ، ޚުއްރަމްވަނީ ރަސްގެފާނަށް ހަ ބޭފުޅުން ރައްކާވެފައެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ފަސް ބޭފުޅުންނަކީ ފިރިހެން ބޭފުޅުންނެވެ. ޢޫޘްމާނީވެރިކަމުގެ އާދަކާދައިގައި އޮންނަ ގޮތުން ، ރަސްކަލަކަށް ލިބިވަޑައިގަންނަވަން ޖެހޭނީ އެންމެ ފިރިހެން ބޭފުޅެކެވެ. އެއީ ، ރަސްކަމާ ތޮޅުންފަދަ ޢާއިލީ ހަމަނުޖެހުންތައް ދުރުކުރުމަށްޓަކައެވެ.
ރަސްގެފާނު ، ޚުއްރަމް މިނިވަންކުރެއްވުމާއެކީ ، އެއީ ޖާރިޔާއަކަށް ނުވާތީ ، ދީނީގޮތުން ، ކައިވެންޏަކާ ނުލައި ރަސްގެފާނަށް އެކަމަނާ ބޭނުމެއް ނުކުރެއްވޭނެއެވެ. އެ ހަމައިގައި ޚުއްރަމް ހިފެހެއްޓެވިއެވެ. ރަސްގެފާނު އަރިހަށް ދިއުމުން މަނާވެގަނެ ، އެއީ ދީނީގޮތުން ޙަރާމްކަމެއްކަން ރަސްގެފާނަށް ވިސްނައިދެވޭތޯ ، ޚުއްރަމް މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ. އެކަމާ ރަސްގެފާނު ކޯފާވެ ، ޚުއްރަމް ގަނޑުވަރުން ބޭރަށް ނެރެލުމަށް އެންގެވިއެވެ. އެކަމާ ގުޅިގެން ، ބޭފުޅުން ދޫކޮށްލާފައި ގަނޑުވަރުން ބޭރަށް ނުކުންނަވަންވެސް ޚުއްރަމްއަށް ޖެހިވަޑައިގަތެވެ. ދީން ހަތިޔާރަކަށް ހަދައި ، ޖާރިޔާއަކަށް ހުއްޓާ މިނިވަން ކުރުމުން ، ދީނީގޮތުން ރަސްގެފާނަށް ޚުއްރަމް ހުއްދަވާނީ ކައިވެނި ކުރެއްވުމުންކަން ، ޚުއްރަމް ، ރަސްގެފާނަށް ދެންނެވިއެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން ރަސްގެފާނަށް ، ޚުއްރަމްއާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތުމަށް މަޖުބޫރު ވިއެވެ. ( ނުނިމޭ )
